Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны

Мінск
Беларуская English
Увайсьці або зарэгістравацца
заканадаўства — Замежнае заканадаўства

Усеагульная дэкларацыя лінгвістычных правоў і Беларусь

Усеагульная дэкларацыя лінгвістычных правоў была прынята і падпісана Міжнародным ПЭН-Клубам і шэрагам недзяржаўных арганізацый на Сусветнай канферэнцыі па лінгвістычных правах 9 чэрвеня 1996 года ў Барселоне (Іспанія) і, нягледзячы на атрыманую падчас яе стварэння падтрымку ЮНЭСКА, да гэтага часу не з’яўляецца афіцыйным дакументам ААН. Адпаведна, ніводная дзяржава ў свеце яе не падпісала.
 
У сувязі з гэтым удзельнікамі згаданай канферэнцыі быў створаны Камітэт па падтрымцы Усеагульнай дэкларацыі лінгвістычных правоў, мэтай якога з’яўляецца прасоўванне дакумента ў ЮНЭСКА і атрыманне максімальнай падтрымкі яго з боку арганізацый з усяго свету, якая ўзняла б вагу дэкларацыі і спрыяла прапагандзе яе зместу.
 
Дэкларацыя складаецца з уводных палажэнняў, прэамбулы, аднаго ўводнага і двух асноўных раздзелаў, а таксама дадатковых і выніковых палажэнняў. Уводны раздзел прысвечаны азначэнню паняткаў, на якія абапіраецца далейшы тэкст дэкларацыі – “моўная супольнасць”, “мова, уласцівая пэўнай тэрыторыі”, “моўная група” – а таксама вызначэнню асабістых і калектыўных лінгвістычных правоў і канцэптуальных прынцыпаў, з якіх зыходзіць дэкларацыя (роўнасць правоў розных моўных супольнасцяў і інш.). Першы раздзел утрымлівае агульныя прынцыпы, якія тычацца правоў моўных супольнасцяў і асобы. Другі раздзел падзелены на главы, кожная з якіх прысвечана ўжыванню мовы ў пэўнай сферы: дзяржаўнае кіраванне і афіцыйныя структуры, адукацыя, імёны і найменні, СМІ і новыя тэхналогіі, культура і сацыяльна-эканамічная сфера. У дадатковых палажэннях на дзяржаўныя ўлады ўскладаецца абавязак ажыццявіць усе дэклараваныя правы, забяспечыць веданне дзяржаўнымі структурамі правоў і абавязкаў, што вынікаюць з тэксту дэкларацыі, а таксама ўвесці адказнасць за парушэнні замацаваных дэкларацыяй лінгвістычных правоў. У выніковых палажэннях, акрамя таго, прапануецца стварыць Моўную Раду ў межах ААН з мэтай абароны правоў моўных супольнасцяў, а таксама Сусветную камісію лінгвістычных правоў з прадстаўнікоў недзяржаўных арганізацый у якасці кансультатыўнага органа.
 
Каб адказаць на пытанне наконт карыснасці дэкларацыі для абароны моўных правоў у нашай краіне, неабходна найперш звярнуцца да панятку “моўнай супольнасці”, які, як сведчыць прэамбула, узяты дэкларацыяй за зыходны пункт замест дзяржаў: у асноўным пералічаныя ў дэкларацыі правы тычацца менавіта моўных супольнасцяў альбо чальцоў моўных супольнасцяў. Паводле арт. 1 моўная супольнасць – гэта любое чалавечае грамадства, якое гістарычна ўтварылася на пэўнай тэрытарыяльнай прасторы, прызнаванай альбо не, якое самавызначае сябе як народ і развіла агульную мову ў якасці натуральнага сродку камунікацыі і культурнай згуртаванасці сваіх чальцоў. Адсюль пытанне: як прымяніць панятак “моўнай супольнасці” да ўмоў, у якіх існуе беларуская мова ў Беларусі? Іншымі словамі, хто ўтварае беларускамоўную супольнасць? Адказ на гэтае пытанне знайсці даволі няпроста. З аднаго боку, пад моўнай супольнасцю неабходна разумець усё беларускае насельніцтва, бо гэта грамадства, якое гістарычна ўтварылася на пэўнай тэрыторыі, вызначае сябе як народ і развіла агульную мову – беларускую. З другога боку, дэкларацыя накіравана перш за ўсё на захаванне моў, якім знікненне пагражае праз адсутнасць суверэнітэту, адсутнасць самакіравання і навязванне гэтай супольнасці палітычных і адміністрацыйных структур звонку. Спрабуючы адысці ад ужывання такіх тэрмінаў, як афіцыйная мова альбо мова меншасці, дэкларацыя, тым не менш, ускосна ўсё ж сведчыць пра тое, што моўная супольнасць – гэта пэўная група ўнутры большай групы (нават калі на частцы пэўнай тэрыторыі гэтая супольнасць утварае большасць, а не меншасць). Беларускай мове сапраўды пагражае знікненне, але не праз адсутнасць суверэнітэту. Але беларускамоўныя грамадзяне наўрад ці ствараюць моўную супольнасць у сэнсе дэкларацыі.
 
Іншыя артыкулы дэкларацыі ўжываюць тэрмін “мова, уласцівая пэўнай тэрыторыі”. Здавалася б, для Беларусі гэта – беларуская. Аднак дэкларацыя вызначае яе як мову супольнасці, якая гістарычна ўтварылася на пэўнай прасторы, і таму мы вымушаны зноў вяртацца да вышэй акрэсленай праблемы вызначэння моўнай супольнасці.
 
Яшчэ адна група артыкулаў дэкларуе правы “ўсіх”, і гэта, бадай што, найбольш прымянімыя для абароны моўных правоў у Беларусі нормы.
 
У прыведзенай ніжэй табліцы падаюцца некаторыя палажэнні дэкларацыі ў параўнанні з існуючым цяпер у Беларусі рэгуляваннем гэтых жа пытанняў, а таксама з прапановамі ГА “Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны” па ўдасканаленні заканадаўства з мэтай дзяржаўнай падтрымкі беларускай мовы, якія знайшлі адлюстраванне ў Канцэпцыі праекта адпаведнага закона. Паколькі афіцыйнага перакладу дэкларацыі на беларускую мову не існуе, нароўні з тэкстам дэкларацыі на беларускай мове, раней размешчаным на нашым сайце, прыводзіцца тэкст дэкларацыі на ангельскай мове.
 
Палажэнні Усеагульнай дэкларацыі лінгвістычных правоў
Дзеючыя нормы беларускага заканадаўства
Адпаведныя палажэнні з Канцэпцыі праекта Закона “Аб дзяржаўнай падтрымцы беларускай мовы ў Рэспубліцы Беларусь”, прапанаванай ГА “Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны”
 
Артыкул 7
1. Усе мовы […] павiнны мець магчымасць мець усе ўмовы, неабходныя для iх развiцця ва ўсiх iх функцыях.
 
Article 7
1. All languages […] must […] be able to enjoy the conditions required for their development in all functions.
 
Рэспублiка Беларусь забяспечвае ўсебаковае развiццё i функцыянаванне беларускай i рускай моў ва ўсiх сферах грамадскага жыцця.
Рэспублiка Беларусь праяўляе дзяржаўны клопат аб свабодным развiццi i ўжываннi ўсiх нацыянальных моў, якiмi карыстаецца насельнiцтва рэспублiкi.
 
(арт. 2, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Рэспубліка Беларусь усімі неабходнымі сродкамі забяспечвае права грамадзян свабодна карыстацца беларускай мовай ва ўсіх сферах грамадскага жыцця на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.
Артыкул 12
1. Кожны мае права ажыццяўляць сваю дзейнасць у грамадстве на сваёй уласнай мове ў той меры, у якой гэтая мова з'яўляецца таксама моваю, уласцiваю тэрыторыi, на якой ён жыве.
2. Кожны мае права карыстацца сваёю мовай у сваiм асабiстым i сямейным асяроддзi.
 
Article 12
1. Everyone has the right to carry out all activities in the public sphere in his/her language, provided it is the language proper to the territory where s/he resides.
2. Everyone has the right to use his/her language in the personal and family sphere.
Закон не рэгламентуе ўжывання моў у неафiцыйных зносiнах, у зносiнах членаў працоўных калектываў памiж сабой.
 
(арт. 2, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Грамадзянам гарантуецца права карыстацца iх нацыянальнай мовай. Iм гарантуецца таксама права звяртацца ў дзяржаўныя органы i iншыя арганiзацыi на беларускай, рускай або iншай прымальнай для бакоў мове.
 
(арт. 3, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Кожны грамадзянін Рэспублікі Беларусь на тэрыторыі краіны мае права карыстацца беларускай мовай у любым выпадку, у любым месцы, у любы час.
Артыкул 16
Кожны член моўнай супольнасцi мае права карыстацца сваёю мовай у сваiх дачыненнях з дзяржаўнымi ўладамi i атрымлiваць адказы на гэтай мове. Гэтае права тычыцца i дачыненняў з падраздзяленнямi цэнтральнай, тэрытарыяльнай, мясцовай або надтэрытарыяльнай адмiнiстрацыi на тэрыторыi, якой гэтая мова з'яўляецца ўласцiвай.
 
Article 16
All members of a language community have the
right to interrelate with and receive attention from the public authorities in their own language. This right also applies to central, territorial, local and supraterritorial divisions which include the territory to which the language is proper.
 
1. Письменные ответы на письменные обращения излагаются на языке обращения […].
 
(ст. 18, Закон Республики Беларусь от 18.07.2011 N 300-З "Об обращениях граждан и юридических лиц")
 
 
Кожная асоба ў Рэспубліцы Беларусь мае права атрымаць на свой пісьмовы, вусны, электронны зварот у дзяржаўныя органы, іншыя арганізацыі Рэспублікі Беларусь адпаведна пісьмовы, вусны, электронны адказ на беларускай мове.
Артыкул 17
2. Усе фармуляры, бланкi цi iншыя адмiнiстрацыйныя дакументы на паперы, магнiтных носьбiтах або ў iншай форме, павiнны складацца i распаўсюджвацца дзяржаўнымi органамi на ўсiх мовах тых тэрыторыяў, на якiх дзейнiчаюць iх службы.
 
Артыкул 48
1. На тэрыторыi сваёй моўнай супольнасцi кожны ў праве карыстацца сваёю мовай з поўнай яе прававою вартасцю ў любых вiдах эканамiчных аперацыяў — такiх, як купля i продаж тавараў цi паслуг, банкаўскiя аперацыi, страхавыя полiсы, працоўныя кантракты i iнш.
2. Нiякi пункт у такiх прыватных актах не можа скасоўваць або абмяжоўваць выкарыстанне мовы на тэрыторыi, якой яна ўласцiвая.
3. На тэрыторыi сваёй моўнай супольнасцi кожны ў праве мець на сваёй мове дакументы, неабходныя для ажыццяўлення вышэй згаданых аперацыяў — такiя, як бланкi, чэкi, кантракты, рахункi, накладныя, формы заказаў i iнш.
 
Артыкул 50
1. Кожная моўная супольнасць мае права на пераважную прысутнасць сваёй мовы ў рэкламе, на шыльдах, ў знешнiх абвяшчальных надпiсах i ў цэлым у iмiджы сваёй краiны.
2. На тэрыторыi сваёй моўнай супольнасцi кожны ў праве атрымлiваць на сваёй мове ў поўным аб'ёме, як вусна, так i пiсьмова, iнфармацыю аб прадуктах i паслугах, якiя прапануюць камерцыйныя ўстановы, - такую, як iнструкцыi па выкарыстаннi, этыкеткi, спiсы iнградыентаў прадуктаў, рэкламную прадукцыю, гарантыi i iнш.
3. Усе публiчныя пазначэннi, якiя тычацца бяспекi грамадзян, павiнны быць напiсаныя на мове, ўласцiвай дадзенай тэрыторыi, з забеспячэннем умоваў не горшых, чым для любой iншай мовы.
 
Article 17
2. Forms and standard administrative documents, whether in printed, machine-readable or any other form, must be made available and placed at the disposal of the public in all territorial languages by the public authorities through the services which cover the territories to which each language is proper.
 
Article 48
1. Within the territory of his/her language community, everyone has the right to use his/her own language with full legal validity in economic transactions of all types, such as the sale and purchase of goods and services, banking, insurance, job contracts and others.
2. No clause in such private acts can exclude or restrict the use of the language proper to the territory.
3. Within the territory of his/her language community, everyone is entitled to have the documents required for the above-mentioned operations at his/her disposal in his/her own language. Such documents include forms, cheques, contracts, invoices, receipts, delivery notes, order forms, and others.
 
Article 50
1. All language communities have the right for their language to occupy a pre-eminent place in advertising, signs, external signposting, and in the image of the country as a whole.
2. Within the territory of his/her language community, everyone has the right to receive full oral and written information in his/her own language on the products and services proposed by commercial establishments, such as instructions for use, labels, lists of ingredients, advertising, guarantees and others
3. All public indications affecting the safety of persons must be expressed at least in the language proper to the territory, in conditions which are not inferior to those of any other language.
 
Согласно статье 13 Закона “О языках в Республике Беларусь” на транспорте, в торговле, в сфере медицинского и бытового обслуживания употребляется белорусский или русский язык. Однако при формально-юридическом равноправии государственных языков на практике баланс их использования не соблюдается […].
В связи с изложенным предлагаем рассмотреть вопрос о внесении в Закон “О языках в Республике Беларусь” и другие акты законодательства изменений и дополнений, способных обеспечить фактическое равенство государственных языков.
 
(Решение Конституционного Суда Республики Беларусь от 04.12.2003 N П-91/2003 "Об использовании белорусского и русского языков в сфере обслуживания, оборота банковских пластиковых карточек и в системе государственного социального страхования")
 
У адпаведнасцi з пунктам 12 Палажэння для ўдзелу ў цэнтралiзаваным тэсцiраваннi абiтурыент падае заяву па форме згодна з дадаткам 6. […]. Бланкi ўказаных заяў вырабляюцца толькi на рускай мове.
Бланкi для запiсу адказаў абiтурыента на тэставыя заданнi (узор распрацаваны Мiнiстэрствам адукацыi Рэспублiкi Беларусь сумесна з Рэспублiканскiм iнстытутам кантролю ведаў) вырабляюцца таксама на рускай мове.
[…] Канстытуцыйны Суд прапануе Савету Miнiстраў Рэспублiкi Беларусь разгледзець пытанне аб унясеннi ў Палажэнне аб парадку арганiзацыi i правядзення цэнтралiзаванага тэсцiравання, зацверджанае пастановай Савета Мiнiстраў Рэспублiкi Беларусь ад 6 чэрвеня 2006 г. N 714, змяненняў i дапаўненняў, якiя забяспечаць магчымасць карыстання грамадзянамi ў роўнай меры на ўcix этапах правядзення цэнтралiзаванага тэсцiравання дзяржаўнымi мовамi - як рускай, так i беларускай.
 
(Решение Конституционного Суда Республики Беларусь от 28.08.2007 N П-218/2007 "Аб вырабе бланкаў для цэнтралiзаванага тэсцiравання на беларускай мове")
 
12. […] При регистрации абитуриент подает заявление по своему выбору на одном из государственных языков Республики Беларусь по формам согласно приложению 6 […].
 
(гл. 3, Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 06.06.2006 N 714 (ред. от 09.12.2011) "Об утверждении Положения о порядке организации и проведения централизованного тестирования")
 
Усе дзяржаўныя органы, а таксама іншыя арганізацыі Рэспублікі Беларусь, незалежна ад формы ўласнасці і арганізацыйна-праўнай формы, надзеленыя правам зацвярджаць бланкі, узоры і іншыя формы дакументаў, якія выдаюцца на просьбу грамадзян ці арганізацый Рэспублікі Беларусь альбо іншым чынам прызначаны для выкарыстання грамадзянамі ці арганізацыямі Рэспублікі Беларусь, забяспечваюць права  грамадзян на атрыманне бланкаў, узораў, іншых форм дакументаў на беларускай мове.
 
Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права атрымліваць інфармацыю пра тавары (работы, паслугі) на беларускай мове.
Прадавец (вытворца, пастаўшчык, прадстаўнік вытворцы, пастаўшчыка альбо прадаўца, выканаўца) абавязаны забяспечыць права грамадзян на атрыманне прадугледжанай заканадаўствам інфармацыі пра тавары (работы, паслугі) на беларускай мове.
 
Артыкул 18
1. Кожная моўная супольнасць мае права патрабаваць, каб законы i iншыя прававыя пастановы, якiя яе датычацца, публiкавалiся на мове, уласцiвай яе тэрыторыi.
2. Грамадзянскiя ўлады, чые сферы дзейнасцi ахоплiваюць больш за адну гiстарычна пашыраную на iх тэрыторыi мову, павiнны публiкаваць усе законы i пастановы агульнага характару на гэтых мовах незалежна ад таго, разумеюць цi не iх носьбiты iншыя мовы.
 
Article 18
1. All language communities have the right for laws and other legal provisions which concern them to be published in the language proper to the territory.
2. Public authorities who have more than one territorially historic language within their jurisdiction must publish all laws and other legal provisions of a general nature in each of these languages, whether or not their speakers understand other languages.
 
Акты дзяржаўных органаў Рэспублiкi Беларусь прымаюцца i публiкуюцца на беларускай i (або) рускай мовах.
Акты органаў мясцовага кiравання i самакiравання прымаюцца i публiкуюцца на беларускай i (або) рускай мовах, а пры неабходнасцi - i на нацыянальнай мове большасцi насельнiцтва той цi iншай мясцовасцi.
 
(арт. 7, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
На працягу 6 месяцаў з дня ўступлення ў сілу гэтага Закона Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь забяспечвае ажыцяўленне перакладу на беларускую мову дзейных заканадаўчых актаў (кодэксы, законы), іншых нарматыўных праўных дакументаў […].
Артыкул 20
1. Кожны мае права вусна i пiсьмова карыстацца ў судах моваю, на якой гiстарычна гавораць на тэрыторыi, дзе гэтыя суды знаходзяцца. У сваёй унутранай дзейнасцi суды павiнны карыстацца моваю, уласцiвай тэрыторыi, на якой яны вядуць сваю дзейнасць. У выпадку, калi з прычыны судовай арганiзацыi дзяржавы працэдура павiнна доўжыцца па-за межамi тэрыторыi паходжання ўдзельнiка судовага разбiральнiцтва, у судзе па-ранейшаму павiнна выкарыстоўвацца мова тэрыторыi яго паходжання.
 
Article 20
1. Everyone has the right to use the language historically spoken in a territory, both orally and in writing, in the Courts of Justice located within that territory. The Courts of Justice must use the language proper to the territory in their internal actions and, if on account of the legal system in force within the state, the proceedings continue elsewhere, the use of the original language must be maintained.
 
У Рэспублiцы Беларусь судаводства вядзецца на беларускай або рускай мове.
 
(арт. 14, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Вядзенне спраў аб адмiнiстрацыйных правапарушэннях у Рэспублiцы Беларусь ажыццяўляецца на беларускай або рускай мове.
 
(арт. 15, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Судопроизводство в Республике Беларусь ведется на белорусском или русском языке.
 
(ст. 16, Кодекс Республики Беларусь от 11.01.1999 N 238-З (ред. от 04.01.2012) "Гражданский процессуальный кодекс Республики Беларусь")
 
Судопроизводство в хозяйственном суде ведется на одном из государственных языков Республики Беларусь.
 
(ст. 20, Кодекс Республики Беларусь от 15.12.1998 N 219-З (ред. от 30.12.2011) "Хозяйственный процессуальный кодекс Республики Беларусь")
 
1. Административный процесс в Республике Беларусь ведется на белорусском или русском языке.
 
(ст. 2.11, Кодекс Республики Беларусь от 20.12.2006 N 194-З (ред. от 30.12.2011) "Процессуально-исполнительный кодекс Республики Беларусь об административных правонарушениях")
 
1. Производство по материалам и уголовному делу в Республике Беларусь ведется на белорусском или русском языке.
 
(ст. 21, Кодекс Республики Беларусь от 16.07.1999 N 295-З (ред. от 03.01.2012) "Уголовно-процессуальный кодекс Республики Беларусь")
 
Паводле вуснай альбо пісьмовай заявы асобы, у адносінах да якой распачаты крымінальны пераслед альбо ўзбуджана крымінальная справа, распачаты адміністрацыйны працэс, адпаведна крымінальны працэс, крымінальная вытворчасць, адміністрацыйны працэс падлягае вядзенню на беларускай мове.
 
Артыкул 22
Кожная моўная супольнасць мае права патрабаваць, каб натарыяльныя цi iншыя афiцыйныя дакументы, выдаваныя дзяржаўнымi службоўцамi, былi складзеныя на мове, уласцiвай тэрыторыi, на якой натарыюс цi iншы дзяржаўны службовец ажыццяўляюць свае функцыi.
 
Article 22
All language communities have the right for documents authenticated by notaries public or certified by other authorized public servants to be drawn up in the language proper to the territory where the notary or other authorized public servant performs his/her functions.
 
Натарыяльнае справаводства ў Рэспублiцы Беларусь вядзецца на беларускай або рускай мове.
Калi асоба, якая звярнулася за выкананнем натарыяльнага дзеяння, не валодае мовай, на якой вядзецца натарыяльнае справаводства, пераклад тэксту дакумента, якi афармляецца, ажыццяўляецца ў адпаведнасцi з заканадаўствам Рэспублiкi Беларусь аб натарыяце.
 
(арт. 16, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
4. Если обратившийся за совершением нотариального действия гражданин не владеет языком, на котором ведется нотариальное делопроизводство, тексты оформляемых документов должны быть переведены ему нотариусом, если нотариус владеет соответствующим языком, либо переводчиком, известным нотариусу или уполномоченному должностному лицу, совершающим нотариальное действие.
 
(ст. 20, Закон Республики Беларусь от 18.07.2004 N 305-З (ред. от 30.12.2011) "О нотариате и нотариальной деятельности")
 
Натарыусы і іншыя ўпаўнаважаныя на ажыццяўленне натарыяльных дзеянняў асобы забяспечваюць асобам, што звярнуліся да іх за ажыццяўленнем натарыяльнага дзеяння, права на атрыманне дакумента, што афармляецца пры ажыццяўленні натарыяльнага дзеяння, на беларускай мове. Адмова аформіць натарыяльнае дзеянне па-беларуску са спасылкай на няведанне мовы альбо тэхнічныя акалічнасці не дапускаецца.
Артыкул 29
1. Кожны мае права атрымлiваць адукацыю на мове, уласцiвай тэрыторыi, дзе ён жыве.
2. Гэтае права не выключае права на доступ да вуснага i пiсьмовага ведання любой iншай мовы, якая магла б служыць сродкам дачыненняў з iншымi моўнымi супольнасцямi.
 
Article 29
1. Everyone is entitled to receive an education in
the language proper to the territory where he/she
resides.
2. This right does not exclude the right to acquire oral and written knowledge of any language which may be of use to him/her as an instrument of communication with other language communities.
 
1. Основными языками обучения и воспитания в Республике Беларусь являются государственные языки Республики Беларусь. Государство гарантирует гражданам право выбора обучения и воспитания на одном из государственных языков Республики Беларусь и создает условия для реализации этого права. Язык обучения и воспитания определяется учредителем учреждения образования (организации, реализующей образовательные программы послевузовского образования, иной организации, которой в соответствии с законодательством предоставлено право осуществлять образовательную деятельность), индивидуальным предпринимателем, которому в соответствии с законодательством предоставлено право осуществлять образовательную деятельность, с учетом пожеланий обучающихся (законных представителей несовершеннолетних обучающихся).
2. Право граждан на выбор обучения и воспитания на одном из государственных языков Республики Беларусь обеспечивается развитием сети учреждений образования (классов, групп, потоков) с белорусским и русским языками обучения и воспитания, изданием литературы, учебников и учебных пособий на белорусском и русском языках.
 
(ст. 90, Кодекс Республики Беларусь от 13.01.2011 N 243-З (ред. от 13.12.2011) "Кодекс Республики Беларусь об образовании")
 
Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права на атрыманне адукацыі любога ўзроўню на беларускай мове.
Навучанню на беларускай мове, выданню літаратуры, падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў на беларускай мове аказваецца дзяржаўная падтрымка.
 
Артыкул 34
Кожны чалавек мае права ужываць сваё ўласнае iмя ва ўсiх сферах на сваёй уласнай мове, як i мае права на яго як мага больш дакладную транскрыбцыю ў iншай графiчнай сiстэме пры адпаведнай патрэбе.
 
Article 34
Everyone has the right to the use of his/her own name in his/her own language in all spheres, as well as the right, only when necessary, to the most accurate possible phonetic transcription of his/her name in another writing system.
 
Беларускiя (рускiя) асабовыя iмёны i прозвiшчы ўжываюцца ў адпаведнасцi з нацыянальнай iменаслоўнай традыцыяй, нормамi i правiламi беларускай (рускай) мовы.
Асабовыя iмёны i прозвiшчы з iншых моў пiшуцца i ўжываюцца на беларускай (рускай) мове ў адпаведнасцi з правiламi перадачы iншамоўных уласных iмён.
 
(арт. 33, Закон Рэспублікі Беларусь ад 26.01.1990 N 3094-XI (рэд. ад 03.07.2011) "Аб мовах у Рэспублiцы Беларусь")
 
Орган, регистрирующий акты гражданского состояния, не вправе отказать в присвоении ребенку выбранного родителями собственного имени, если только оно не противоречит нормам общественной морали, национальным традициям.
 
(ст. 69, Кодекс Республики Беларусь от 09.07.1999 N 278-З (ред. от 30.12.2011) "Кодекс Республики Беларусь о браке и семье")
 
Грамадзяне Рэспублікі Беларусь маюць права насіць, а таксама надаваць сваім дзецям асабовыя імёны ў адпаведнасці з беларускай іменаслоўнай традыцыяй; ужываць і запісваць свае асабовыя імёны і прозвішчы ў адпаведнасці з беларускай іменаслоўнай традыцыяй.
Адмова дзяржаўнымі органамі альбо службовымі асобамі ў ажыццяўленні дзеянняў, звязаных з напісаннем асабовых імёнаў, прозвішчаў грамадзян, калі грамадзянін патрабуе напісання яго імя (імёнаў), прозвішча ў адпаведнасці з беларускай іменаслоўнай традыцыяй, не дапускаецца.
 
 
Падрыхтавала Таццяна Фадзеева